Botswana, de begraafplaats van de rivieren.

Misschien stelt U zich dezelfde vraag als ik, alvorens ik dit land bereisde: "Waarom schijnt Botswana zo onbelangrijke en is deze zo weinig bekend?" Misschien aan het feit dat er nooit een burgeroorlog was, een politieke wending of de hongersnood. Omwille van deze reden, was Botswana nooit groot in de titels. Sinds de vredige onafhankelijkheid in 1966, was er steeds een stabiele regering. De democratie werkt tot op vandaag zonder incident. Een andere reden waarom Botswana betrekkelijk onbekend is, bevindt zich in het feit, dat het een binnenland is en geen strand voor het massen-toerisme kan aanbieden. Volkomen integendeel, is het voor de reizigers een psychische en lichamelijke uitdaging. Voor salonleeuwen en fijne damen in Safari-Look, is dit land ongeschikt.

De reis die ik jullie beschrijf werd door het safariagentschap "Drifters" van Johannesburg georganiseerd. Ik was reeds in het begin van vorig jaar in Botswana op het einde van mijn « SOUTH AFRICA-FAKIR-TOUR » op 27 en 28 februari 1985.  Maar ditmaal wou ik er privaat naar toegaan. Wij hebben nu de tweede week van de maand november 1986. Wij, een groep van zes personen van verschillende landen, treffen ons met een ervaren safarigids in dezelfde stad. Mijn beschrijving volgt niet juist chronologisch, ik wilde eerder een kort overzicht van Botswana en mijn persoonlijke ervaringen teruggeven. Een uitgebreide beschrijving is onmogelijk, daar dit land te veelvoudig is en te snel verandert.

Voorweg, om te beginnen, met een reis naar Botswana geldt een omweg naar de Victoria watervallen, die zich in de driehoek Zimbabwe, Zambia en Botswana bevindt. Alvorens wij de waterval bezochten, hadden wij avonds de mogelijkheid, een bootsvaart op de Sambesi te ondernemen. Met Afrikaanse culinaire lekkernijen en frisdranken, konden wij een wondermooie zonneondergang herleven, die ons een voorsmaak op de komende nachten in Afrika zou geven.

De Sambesi ontspringt in het Noorden van Zambia en verenigt zich 70 km boven de Victoriawatervallen  met Chobe, waar hij de grens tussen Zambia en Zimbabwe vormt. Met een lengte van 2.700 km is hij na de Nijl, de Niger en de Kongo, de vierde langste rivier van Afrika dat in Mocambique in de Indische Oceaan uitmond. Kort nadat de Sambesi Botswana verlaat valt hij op de Victoriawattervallen op een breedte van 1,7 km in 100 meter diepte in een ravijn dat in de rechte hoek zijn wedloop kruist.

Dit ravijn is geologisch gezien een scheur die bij de afkoeling van de lava is ontstaan, die zich met het zand van de Kalahari heeft gevuld en die nu nog door Sambesi verder wordt gegraven. Hij doet dat echter niet nog niet zeer lang, nog voor twee miljoen jaren, vlos de nog naar het zuiden en verenigde zich daar met de Limpopo. Eerst nadat hij zijn richting had gewijzigd, begon hij op de gezegde plaats het Kalaharizand aan te tasten. Acht kilometers hebben deze sindsdien de Victoriawatervallen afgeknaagd. Livingstone zag als eerste blanke de bekende watervallen in 1854 die door zwarte "Mosi oa Tunye" werden genoemd, wat wil zeggen "rookt met donder". Met "de rook", kwalificeren zij het schuim dat men verreweg in de mist ziet opstijgen.

Gedurende de regentijd vallen 550.000 m3 water per minuut in de diepte. De watermassa's die eerst op de watervallen in de ravijn vallen, is de basis van de "White Water Rafting" die over de hele wereld geliefd worden. Vanuit de gehele wereld, komen de Rafting-specialisten en wagen een reis op het noch wit schuimende water dat nog wit, die zich op tot op 15 meters in het ravijn vernauwt.

Na deze korte omweg, over de grens, maken wij nu enkele voorbereidingen, want nu begint de Safari eerst echt. De benzinkanisters op dak van onze Toyota, die speciaal voor deze safaritoer omgebauwd werd, worden opgevuld. Een inlander wordt ingehuurd (plicht  hier in Botswana) en voedsel wordt voor de reis gekocht.  Ver van de beschaving, zullen wij de veertien volgende dagen in de nationale parken en "Game Reserves" verbrengen.

In het Noorden van Botswana bevindt zich Chobe-nationaal park met de Chobe River, die met grote overstromingsgebieden gepaard is. Een bijzonderheid van het nationale park zijn de grote kuddes olifanten, die 's middags richting rivieroever trekken, om hun dorst gaan te stillen. Een van de grootste kuddes olifanten van Afrika, met +- 200 dieren, die door een wijfje worden aangevoerd, zijn hier thuis. Deze grootste dieren der aarde (gewicht 6000 kg en 4 m groot) leven in Botswana eveneens nog buiten de nationaal parken, wat grote problemen voor de landbouw met zich brengt, vooral als deze op de maïsvelden voorbijgaan.

Over een zandpiste van 50 km komen wij tot in Savuti. Velen zullen deze rivier van de televisiereeks kennen, met de titel "de verloren rivier". Zelden leidt Savuti-rivier tot aan het Savuti moeras. In de jaren 1893 tot en met 1957 droogde deze volledig uit. Sindsdien leidt hij zeer onregelmatig nog water. Geologen veronderstellen dat deze door tektonische bewegingen gestoord worden is. De laatste keer droeg de Savuti in 1982 water, en wanneer deze vlies, dan hadden de olifanten, krokodillen en rivierpaarden hun vreugde. Aan de rand van de Savuti-rivier, bevindt zich een opslagplaats, waarbij zich bij een buur, een olifant in de tent is binnengedrongen om zich aan de maaltijd van 's avonds te bedienen. Op dit terrein, is dit niet zeer ongewoon, aangezien wij ons in het midden van het wilde gebied bevinden.

Hyena’s en leeuwen staan eveneens in de rij. Een jaar voorheen, zo verteld ons de gids, heeft een olifant, uit watergebrek, een douchecabine vernietigd om aan water te komen. Dat minder vrolijke, was dat er een vrouwelijke gids onder de douche stond. De sporen op de achterwand van het toilet, waardoor de olifant met zijn reuzel door het venster probeerde te komen, zijn nog duidelijk zichtbaar. Helaas was er geen bezoek van leeuwen deze nacht. Maar enkele Hyena’s hebben in het donker geprobeerd onze keukenbraadpan te ontvoeren. Een reisgenoot heeft deze in een moedige jacht terug kunnen heroveren. Hij wist dat het ons belangrijkste keukengereedschap was.

Na deze onstuimige nacht, hebben wij echter als beloning, bij onze dagelijkse vroege uitkijk naar wild, een kudde leeuwen kunnen bezichtigen, waar na wij intensief reeds vier dagen hadden gewacht. Een groep van vier leeuwinnen en zes kleintjes, die bezig waren een zebra te versleuren, die wij van dichtbij konden betrachten. Dank zij onze ervaren jachtgids, zijn wij op zo'n wijze de groep genaderd die wij zelf toehoren konden hoe de kleintjes met veel lawaai kauwden en dronken. Bovendien konden wij hyena’s, jakhalzen en gieren zien die op de resten van de zebra wachten.

Het "Moremi Wildlife Reserve" vindt zich aan de oostelijke rand van het Okavango-delta. Dit wildreservaat  bedekt 1.800 km3 en bied een gevarieerd landschap met lagunes aan, eindeloze waterwegen met Papyrus aan de oevers. Waterbuffels, leeuwen, olifanten, giraffen en andere wilde dieren leven in de bossen langs de rivieren. Rivierpaarden slenteren aan de  rivieroever en lagunes en in de hoogtes wachten de gieren en arenden op voedsel.

        

Helaas werd deze wonderlijke indruk in " Moremi Wildlife Reserve" plotseling de laatste avond verassend onderbroken. Een Horde van meer als 30 bavianen vernietigde  tijdens onze avonduitkijk onze tentopslagplaats. Het was een scène van  verwoesting. Nadat deze erin geslaagd waren om ritssluitingen van de tenten te openen, zijn zij naar binnen gekomen, en hebben alles vernietigd wat zij tussen hun tanden hebben kunnen bekomen. Tandpasta, scheerschuim, en helaas eveneens onze tabletten als profylaxe voor malaria. Als speeltuig name zij, zaklampen, eetgerief, vaatwerk...  Aan alles hebben zij hun kaakspieren uitprobeert. Alle ritsluitingen die hun op de een of andere manier de weg hebben versperd, hebben zij opengemaakt, tot de kleinste van toilettas. Bovendien hebben zij overal hun behoeften, met een voorkeur op onze opblaasbare matrassen uitgevoerd.

Gelukkig hadden wij onze foto-uitrusting met ons gehad, maar de films die ik reeds getrokken had (15 stuk in totaal) had ik in de tent gelaten. Dooreen wonder heb ik al mijn films iets verder onder een boom teruggevonden. Een baviaan had mijn filmtas met mijn films, mee in de boom genomen, en had elke doos van films geopend. Nadat hij overal aan de doosjes geproefd had, en het hem niet gesmaakt heeft, heeft hij alles terug laten vallen. De Safarileider had op dit ogenblik alle handen te doen gehad, en trachtte ons te troosten met de woorden "Don' t worry, that' s Afrika". Na de schoonmaakwerkzaamheden en een goede slok van de Whisky fles, zag de wereld er opnieuw beter uit, en tegen de ochtend van de volgende dag, waren we in 't geheim zelf een beetje fier, dit klein avontuur in Afrika gehad te hebben. Vooral dat wij allen wisten, dat bavianen zeer agressief kunnen worden als zij zich bedreigt voelen en zeer gevaarlijk voor de mens zijn kan.

Het hoogtepunt van de reis, was de vaart met de Mokoro (geleegde boom) in de Okavango-Delta. Het Okavango-Delta geld als een der verwonderlijkste landschappen ter wereld. De Okavango die in het hoogland van Angola ontspringt, eindigt hier in het zandmeer van de noordelijke Kalahari in een binnendelta, waar hij zich op een oppervlakte van 16.000 km² in een doolhof van kanalen, meren, vijvertjes en rietoevers uitwaaiert. Deze delta heeft een ongelooflijke rijkdom aan planten en wilde dieren. Een ongeëvenaarde veelvoud, gevormd door de combinatie van een vochtige en droge vegetatie. Het Okavango-Delta is niet bewoont en wordt ook niet bewerkt.

Alleen maar 3% van het inkomend water, verlaat in het zuiden opnieuw de delta, waar hij in Boteti-rivier invloeit, en tezamen met hem, in het nergens eindigt, om zich definitief in de Kalahari te verdampen.  Door de filtrerende werking, wordt het water zo arm in voedzame substanties dat dit in het zuiden, de rijkdom van de vissen sterk vermindert. Trots massieve chemische acties, is de tseetseevlieg gelukkig noch niet uitgestorven, want de kuddes vee zouden zich reeds over de hele delta uitgebreid hebben. De Tseetseevlieg is dodelijk voor het vee, daartegen is het wild immuun. De mens wordt eveneens door haar bedreigd, aangezien zij de slaapziekte overbrengt.

In het droge seizoen begint het water vreemd genoeg in de Okavango-Delta te stijgen. Zo lang gebruikt het water van de regengebieden in de overloop van de rivier in Noord-Angola om in de delta aan te komen. In de regentijd daartegen zinkt het water. Het is een kopstand van de natuur. Te midden van de jaren tachtig was er een project voor de afleiding van het water van Okavango naar de diamantmijn in Orapa. Protesten van internationale ecologische organisaties konden dit project stoppen, want als zouden alleen maar 4% van zijn water ontnomen worden, zou dit het doodsoordeel voor de delta beduiden. De nu al reeds knap positieve betrekkingen, tussen de hoeveelheid water die toevloeit en deze dat verdampt, zou zich omkeren. Voor dezelfde oorzaak stuit het project van de kanalisering van water in Namibië momenteel eveneens op de grootste weerstand. Een kanalisering van water van het Noorden van de Okavango-Delta in de hoofdstad Windhoek is gepland.

In een dorp, na harde onderhandelingen die een halve dag hebben geduurd, hebben wij onze bestuurders van Mokoro kunnen verplichten. De bemanning van zes mannen moest plaats op het dak van de auto nemen, acht andere personen zaten in de auto en daartoe kwamen nog alle bagages. Met deze wanhopig gevulde auto, ging het nu verder in het zuiden van de Okovango-Delta's. Met het strikt noodzakelijke (gebrek aan plaats) gaan wij nu met de Mokoro voor vier dagen in de moerassen. Onze Safarileider heeft met moeite erop toegezien dat na het verlaten van het kamp, geen enkel spoor van ons meer zichtbaar was.

Ik heb me de oren laten trekken, omdat ik het klokhuis van mijn appel had laten vallen in de struiken, zonder er aandacht aan te besteden. "Het zou kunnen zijn dat er ongewild appelbomen beginnen te groeien". Onze Safarigids, heeft ons gedurende de vier dagen in de delta, het gebruik verboden, van tandpasta, zeep, en nog minder zeep voor het vaatwerk. Daarvoor was er voldoende zand. Het behoud van de delta was het hogere gebod. Wij werden eveneens voorbereid op het gebruik van het "struiktoilet ". Schop, strijdrol (toilet papier), lucifers (voor het verbranden van het papier) en in de nacht een tweede persoon met een zaklamp. Onze personen van de boot, die zich in de nacht in de struiken met palmwijn hadden laten vollopen, brachten ons wankelend verder in de Delta.

Wij glijden verder in kristalklaar water, voorbij aan goed ruikende zeerozen, ontdekken eilanden met Palmen omringt, waar ooievaars zich hebben gevestigd en de ondiepe lagunen. Niet alleen rietkikkers weerklinken luid in de avond, maar eveneens de triomferende schreeuw van de zeearend is te horen. Dan gaat de zon, gloedrood achter de horizon onder, de wolken kleuren geelachtig en paars. Het lachen van de hyena’s en het geschreeuw van de jakhalzen onderwijzen ons de vrees. In de verte, hoort men het diepe gemopper van een nijlpaard. Terwijl de rietkikkers hun avondconcert afstemmen, verzamelen wij ons rond het kampvuur en luisteren naar de schreeuwen. Boven ons is een fantastische sterrenhemel met "het kruis van het zuiden" als meest verrassende sterrenbeeld op het zuidelijk halfrond.

Geschiedenissen en legenden worden uit Afrika verteld, of uitgevonden, het voornaamste is, dat deze boeiend en schrik aanjagen moeten. Zo verbrengen wij onze avonden, en in de dag ondernemen wij een voetmars verloop op de "Chefs Island", want dit is nog toegestaan, met de grootste voorzorg, in de Okavango-Delta. Wegen de bereids stijgende waterspiegel moeten wij soms tot aan de knieën in de moerassen waden. Niet alleen dat, wij moesten het water van de rivieren eveneens nog drinken. Onmogelijk dachten wij, maar onze gids heeft ons uitgelegd dat dit water absoluut drinkbaar is, door het filtrerende effect van het riet. Een andere reden waarom het water drinkbaar is, blijkt dat de grote delta van 16.000 km² onbewoond is. Als wij geen bezorgdheid moeten hebben om te drinken, om te baden echter wel. Wij zouden, zo de instructies, uitkijken of er zich geen enkele krokodil op de oever bevind.

De waterverzwijgingen van het Okavango-Systems, kunnen bijzonder goed per vliegtuig bemerkt worden. Aangezien bij onze vlucht, alle passagiers zeer stabiele magen hadden, hetgeen praktisch zelden voorkomt, had de bospiloot zoveel vreugde, zodanig dat de vlucht meer als één uur heeft geduurd. Een steile bocht volgde de een na de andere en van tijd tot tijd vloog hij met het apparaat voor zes personen, enkele meters boven de wateroppervlaktes, ver de verschillende rivierlopen. Het toerisme in Botswana en in het bijzonder in de Okavango-Delta wordt klein gehouden, door middel van grote parkkosten op de parkeerterreinen. Bovendien is het verboden in de delta van de vaste gebouwen neer te zetten. De safariondernemingen overnachten bijgevolg met hun deelnemers in tenten.

Het nationale park Nxai en de Makgadikgadi holte bevinden zich in het Oosten en ten zuiden van de Okavango-Delta's. Hij handelt zich om een gras- en struiksavanne, bezet met de holtes van uitgedroogd zout, waarvan de holte Makgadikgadi met 6500 km² de grootste zoutholte van de wereld is. In een grote regentijd, als het water van de Okavango over de Boteti-river, in de holte vloeit, is het totale gebied slechts enkele centimeters onder water. Dan verzamelen zich hier gedurende deze tijd, miljoenen roze flamingo’s en Pelikanen. In de aangrenzende grassavannen, bevinden zich antilopen, Oryx, giraffen, impala’s, gnoes en zebra's. Luipaarden, leeuwen, Hyena’s, jakhalzen en vossen leven regelmatig in deze dierlijke gemeenschap mee.

In het nationale park Nxai, hebben wij onze tenten onder de "Three Sisters" opgeslagen. Het handelt zich hier om een groep van Baobabs (Apebroodbomen). De volksmond  zegt, "dat de goden in hun woede de bomen met hun wortels naar boven hebben geplant". Apebroodbomen kunnen gedurende de hele droogte water opslaan, aangezien zij hun bladen laten vallen en de verdamping aldus sterk vermindert. Aangezien deze bomen per jaar hun omvang om een centimeter verhogen, kan men gemakkelijk zijn leeftijd bepalen. De oudste had met 16 m omvang, 1600 jaar.

Wanneer de avondhemel zich donkerrood kleurt, de wolken een gouden rand vertonen en de eerste sterren tonen zich aan firmament, dan is het de tijd voor een kampvuur. Bij een zelf toebereidt avondmaaltijd en frisse dranken, bewonderen wij de hemel. Terwijl wij boven ons de melkweg observeren, onderhouden wij ons aangenaam met onze metgezellen en nieuwe gevonden vrienden. Wij stellen filosofische vragen: Waar bevindt zich de zin van het leven? In welke mate heeft de mens zich van zijn oorsprong verwijderd? Wat geeft hem het recht om de natuur te vernietigen? Zullen de natuurlijke wonderen van Botswana door de mens gespaard blijven? Wij hebben echter geen antwoord gevonden, maar daarvoor alle respect voor dit wilde werelddeel dat de wieg van de mensheid is. Natuurlijk heb ik ook verschillende van mijn kleine goocheltrucs presenteert. Iedereen was van mijn kunnen verbluft, bijzonders die paar inboorlingen, die mij voor een kleine God hielden.

Spijtig was voor de meeste onder ons deze reis ten einde. Ik had in twee dagen nog een paar optredens in Gaborone. Vervolgens ging het dan voor mij terug naar Johannesburg, waar ik nog een paar shows te presenteren had. Men zegt dikwijls, eerst het werk en dan het plezier. Bij mij is het dikwijls omgekeerd. Maar men kan zich niet altijd alles zelf uitzoeken. En in een paar weken ben ik in Bolivia en in januari 1987 in Zuid-Afrika. Tot binnenkort.

SEUQCAJ NAMED